Tussenrapportage erfgoedbeleid in de gemeente Aalten, Oost Gelre en Winterswijk

In het najaar van 2016 hebben de gemeenteraden in Aalten, Oost Gelre en Winterswijk het gezamenlijke Erfgoedbeleid 2017-2020 vastgesteld, getiteld ‘Wi-j doet ’t samen’. Met deze rapportage informeren wij u over de wijze waarop we uitvoering hebben gegeven aan het beleid en welke projecten er in voorbereiding zijn. We evalueren wat de samenwerking tot op heden heeft gebracht en hoe we hier in de komende periode verder gestalte aan geven.

Tussenrapportage in pdf

De tekst op deze pagina is ook te downloaden als pdf (2,4 MB).

Historisch besef en identiteit

Ons culturele erfgoed is van groot belang voor ons historisch besef en onze gezamenlijke identiteit. Cultuur en erfgoed leveren een belangrijke bijdrage aan de economie en de maatschappij. Cultureel erfgoed is van belang voor het toerisme en voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en bewoners. Doel van de erfgoednota is om deze bijdrage zo groot mogelijk te maken. Samenwerking tussen de drie gemeenten, binnen de Achterhoek, met provincie en rijk, en bovenal met eigenaren, bewoners en vrijwilligers is hierbij van groot belang. In de afgelopen twee jaar is hard gewerkt om deze samenwerking verder gestalte te geven.

Ambities

De ambities die we bij de vaststelling van de nota hebben uitgesproken zijn:

  • Krachten bundelen en verbindingen leggen voor daadkracht, draagvlak en om gemeenschappelijke uitdagingen aan te gaan.
  • Historische kwaliteit behouden, benutten,verduurzamen en versterken voor een aantrekkelijke, vitale en toekomstbestendige streek.
  • De identiteit van onze streek inzetten voor de beleving van erfgoed voor en door bewoners en bezoekers.
  • Onze kennis vergroten en (digitaal) delen om kwaliteit te verhogen en inspiratie te bieden voor jong en oud.

Op basis van deze 4 ambities hebben we in de afgelopen periode verschillende projecten uitgevoerd.

Afgeronde en lopende samenwerkingsprojecten

Week erfgoed en ruimte

In de afgelopen twee jaar hebben we geïnvesteerd in samenwerking tussen de drie gemeenten, binnen de achterhoek, met de provincie en de Rijksdienst voor het cultureel erfgoed (RCE) en natuurlijk met onze eigen inwoners. Een voorbeeld hiervan is WEER (Week Erfgoed en Ruimte) in de Achterhoek. De Rijksdienst heeft samen met 7 Achterhoekse gemeenten en de provincie in september 2017 een werkweek georganiseerd. In deze week zijn allerlei soorten ruimtelijke opgaven gekoppeld aan de kracht van erfgoed en aan de eigenheid van de regio. Samen met bewoners en bedrijven is gesproken over wat de identiteit van de Achterhoek is en hoe deze kan worden ingezet om regio specifieke oplossingen te vinden. Daarbij werd verkend welke kennis,  expertise en werkvormen vruchtbaar zijn om in een veranderde samenleving erfgoedwaarden een duurzame toekomst te geven.

Energiescans voor monumenten

belangrijk thema. Dat vinden ook de eigenaren van monumenten. Zij hebben te maken met monumentale waarden in hun pand, die gehandhaafd moeten worden. Bovendien zijn bepaalde duurzaamheidsmaatregelen wel geschikt voor jongere bouw, maar niet voor soms eeuwenoude panden. Omdat wij het belangrijk vinden dat ook monumenteneigenaren hun pand kunnen verduurzamen, hebben Aalten, Oost Gelre en Winterswijk samen subsidie aangevraagd bij de provincie voor energiescans. Met de co-financiering van de provincie kunnen we eigenaren van monumenten kosteloos een energie-scan aanbieden. De energiescan leidt tot een rapportage, met op het gebouw toegespitste maatregelen, die energiebesparing kunnen opleveren en de monumentale waarden niet aantasten. In het voorjaar van 2019 is de eerste serie scans gereed. Omdat de vraag naar de scans groot was, hebben zowel de gemeenten als de provincie extra middelen beschikbaar gesteld en kan in 2019 een tweede serie energiescans worden uitgevoerd.

Achterhoekse stillevens

Binnen het Cultuur- en Erfgoedpact, dat de Achterhoek heeft gesloten met de provincie Gelderland, is veel aandacht voor het inzetten van onze identiteit voor de beleving van erfgoed. Een mooi voorbeeld hiervan is het  project Achterhoekse stillevens. De Achterhoekse kunstenaar Louise te Poele heeft voor 9 gemeenten in de Achterhoek een stilleven gemaakt gebaseerd op hun rijke historie. De stillevens bevatten objecten die verhalen  vertellen over de betreffende gemeenten. Deze objecten - aangeleverd door burgemeesters, wethouders van cultuur, stadsarchieven, musea en burgers - brengen de specifieke identiteit, kwaliteiten en specialiteiten per gemeente in beeld. De serie in totaal verbeeldt de samenhang van deze gemeenten in de Achterhoek.

Cursus monumentenwacht en clinic restauratiefonds

Samen met de Monumentenwacht Gelderland hebben we de eigenaren van monumenten een cursus aangeboden over het onderhoud van hun monument. Eigenaren konden in het najaar van 2018 kosteloos  deelnemen aan de cursus. De cursus stelt eigenaren beter in staat om hun monument te onderhouden en te beheren. Tijdens vijf cursusavonden werden technische onderwerpen behandeld en zijn tips en trucs gegeven voor een beter opdrachtgeverschap. Tijdens de cursus-avonden kwamen metsel- en voegwerk, glas- en schilderwerk, dak en gootwerk, vochtproblemen en duurzaamheid aan de orde. In aansluiting op de technische cursus, heeft het Nationaal Restauratiefonds een clinic verzorgd rond het thema ‘Hoe financier ik de plannen voor mijn monument?’. Hierin werden de speciale financieringsmogelijkheden voor monumenteneigenaren toegelicht.

Communicatie

Om partijen te betrekken bij het erfgoed is een goede communicatie van wezenlijk belang. We hebben Studio Nieuwe Weide benaderd voor advies en vormgeving. Op basis van een meerjarig communicatieplan zijn in de afgelopen twee jaar diverse nieuwsbrieven verschenen, waarmee betrokkenen zijn geïnformeerd over projecten en ontwikkelingen op het gebied van erfgoed. Ook zijn er artikelen verschenen in de lokale kranten.
Er is een website ontwikkeld www.erfgoedoostachterhoek.nl, waarbij momenteel de laatste puntjes op de i worden gezet. Aan de website wordt tevens een facebookpagina gekoppeld. Via de website en de facebookpagina willen we betrokkenen bij ons erfgoed in de komende periode informeren over actuele zaken.

Informatieavond voor eigenaren en betrokkenen

Op woensdag 23 mei 2018 vond een informatieavond plaats over het erfgoed in de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk. Tijdens de zeer drukbezochte avond in theater Astoria in Winterswijk, kwamen  verschillende thema’s aan bod. Energiescans om monumenten te verduurzamen, cursussen voor het onderhoud van monumenten, communicatie over erfgoed en subsidieregelingen werden nader toegelicht. Er was ruimte om vragen te stellen en met elkaar van gedachten te wisselen over de wijze waarop we met elkaar de historische kwaliteit van ons erfgoed kunnen behouden, benutten, verduurzamen en versterken, ten  behoeve van een aantrekkelijke, vitale en toekomst-bestendige streek.

Educatieproject wiesneus

Om jonge kinderen in aanraking te laten komen met de streektaal, is het project Wiesneus ontwikkeld. Dit vanuit de visie dat meertaligheid (Nederlands en dialect) een verrijking is van taalgebruik en het de
eigen regionale identiteit ondersteund. Het project is van start gegaan in het schooljaar 2017/2018. De verdere uitrol ervan vindt plaats tot en met het schooljaar 2020/2021. Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) is de uitvoerende partij. Wiesneus is onderdeel van het pact. Het project bestaat uit een tijdschrift ‘Wiesneus’ met o.a. raadsels, gedichtjes, verhalen en een kleurplaat. Daarnaast is er een introductieles voor de scholen gemaakt en is er ondersteunend materiaal ontwikkeld, zoals liedjes, op de website.

Erfgoedcommissies samen op pad

Op 10 oktober 2018 hebben de erfgoed-commissies van de drie gemeenten samen een bezoek gebracht aan Arnhem. Doel van het werkbezoek was om elkaar beter te leren kennen, ervaringen met elkaar uit te wisselen en inspiratie op te doen. De dag ging van start met een bezoek aan de Canon van Nederland. De Canon is een presentatie van de hele geschiedenis van ons land, van ‘hunebed tot heden’. Onder begeleiding van dhr.  Slotboom werd een bezoek gebracht aan de toren van de Eusebiuskerk. Slotboom Steenhouwers levert een belangrijke bijdrage aan de restauratie van de toren. De dag werd afgesloten in het Erfgoed-centrum en het gebouw Rozet. Tijdens de rondleiding kwamen onder meer de ArcheoHotspot en de omvangrijke collectie van de Gelderland Bibliotheek aan bod.

In Europa

De comités in de drie gemeenten, die jaarlijks de Open Monumentendag organiseren, hebben in 2018 over de grens heen gekeken. Het landelijke thema was ‘In Europa’. Met dit thema sloot de Open Monumentendag in Nederland aan bij het Europese Jaar van het Cultureel Erfgoed. In de Jacobskerk in Winterswijk verzorgde de afdeling symfonie van de Koninklijke Winterswijkse Orkest Vereniging de muzikale omlijsting tijdens de opening van het weekend. Tussen Winterswijk en Vreden reed een dubbeldekker. In Vreden kon onder meer het Kult Westmunsterland worden bezocht. De verwantschap tussen de Achterhoek en Westmunsterland is tastbaar in het hypermoderne cultuurcentrum aan de Berkel.

Ook tussen Vreden en Oost Gelre vonden uitwisselingsactiviteiten plaats. Op zaterdag kon men vanuit Oost Gelre een bezoek brengen aan Kult en een smederij in Vreden en op zondag volgde een tegenbezoek aan het bloemencorso in Lichtenvoorde. Daarnaast werd er met zes kerken een orgelconcertreeks georganiseerd.

In de gemeente Aalten werd het 25-jarig jubileum van het carillon in Dinxperlo gevierd, de erfgoedprijs uitgereikt aan schrijver en uitgever Hans de Beukelaer, was er een lezing van een grenscommies en een lezing over de Zevenjarige oorlog. Ook kon een fototentoonstelling over de Duits Nederlandse grensstreek worden bezichtigd.

Abonnement op Monumentenwacht Gelderland

Door monumenten tijdig het onderhoud te geven dat zij nodig hebben, kunnen restauraties worden voorkomen en kan verval van monumenten worden tegengegaan.

Bovendien werkt het op termijn kostenbesparend. In navolging van de gemeente Aalten,hebben Oost Gelre en Winterswijk een collectief abonnement afgesloten voor de gemeentelijke monumenten bij de Stichting Monumentenwacht Gelderland. De gemeenten dragen bij door de jaarlijkse abonnementskosten voor hun rekening te nemen. Afhankelijk van het type monument bedragen deze € 30,- of € 60,- per jaar

Cultuurhistorische fietstocht

In navolging van eerdere lokale erfgoedroutes (voorheen TRAProutes) in de drie gemeenten, is in 2017 bij uitgeverij Matrijs de ‘Cultuurhistorische fietstocht tussen Aalten en Winterswijk’ verschenen. Tijdens de 38 km lange fietsroute wordt zowel de rijks- als gemeentegrens overgestoken; de route loopt door het buitengebied van Aalten en Winterswijk én door Duitsland. Hierbij passeert men maar liefst 6 keer de grens. In het boekje wordt aan de hand van natuurgebieden, groene grensovergangen, historische boerderijen, grensstenen en oude spoorlijnen de geschiedenis van het gebied en het huidige landschapsbeheer belicht. Daarbij wordt duidelijk dat de grens, voor mensen die wonen in een grensgebied, vaak geen harde scheidslijn meer is.

Lokale projecten en initiatieven

Naast bovenlokale projecten hebben er ook initiatieven op lokale schaal plaatsgevonden. De projecten bieden een kans om inspiratie op te doen bij elkaar en van elkaar te leren. Graag lichten we een aantal lokale projecten voor u uit.

Gemeente Oost Gelre

Lokale projecten in Oost Gelre

Nieuwe functie historische gebouwen

Initiatiefnemers zien steeds meer de waarde van historische gebouwen. Hierdoor hebben beeldbepalende en monumentale panden een nieuwe functie gekregen. Denk daarbij aan Villa Adriana in Groenlo waar weer een brouwerij bij is gevestigd. Of de Mattelier. Een cultureel centrum in een monumentaal pand in het centrum van Groenlo.

Expositie Wederopbouw

Door samenwerking met de oudheidkundige verenigingen uit Oost Gelre heeft er in 2017 een expositie over de wederopbouwperiode (1940-1965) plaatsgevonden. Een brede expositie over kunst, architectuur en
ruilverkaveling.

Week van de Erfgoed en Ruimte

Deelname aan de Week van de Erfgoed en Ruimte (Weer) in samenwerking met de gemeente Aalten in de Koppelkerk in Bredevoort.

Bouwplan Boerenbond Zieuwent

Initiatiefnemers komen met een bouwplan voor realisatie van 5 (starters)woningen in de voormalige Boerenbond in Zieuwent. Hiermee blijft een bijzonder bouwwerk behouden dat bijdraagt aan de instandhouding van ons agrarische karakter.

Nul op de meter woning

Een monumentale boerderij in Vragender is gerestaureerd. Bij de restauratie zijn duurzaamheidsmaatregelen getroffen zodat deze nu een nul op de meter woning is!

Supermarktactie en historie

Jumbo Lichtenvoorde komt met een actie waarbij je plaatjes van historisch Lichtenvoorde kunt sparen. De plaatjes kunnen worden geplakt in het boek ’Met droge voeten’. Een mooie actie die zorgt voor veel  belangstelling voor de historie van Lichtenvoorde. Historie is weer even hot en onderwerp van gesprek!

Gemeente Aalten

Lokale projecten in Aalten

Archeologisch onderzoek Beele

Bij archeologisch onderzoek op het terrein Beele aan de Industriestraat in Aalten zijn sporen gevonden van een boerenerf uit de 14e eeuw met op zijn minst twee gebouwen, behorend bij een boerenhoeve. De archeologische resten konden ter plekke (in situ) worden bewaard, door te werken met een fundering op palen.

Joods erfgoed

Er zijn nieuwe vijfjarige afspraken gemaakt over het onderhoud van de Joodse begraafplaatsen met vrijwilligers van Dinxpers Belang in Dinxperlo en de ChristenUnie i.s.m. Estinea in Aalten. Bredevoorts Belang knapt de Joodse begraafplaats in Bredevoort op en blijft deze onderhouden. Verder verscheen het boekje ‘Ook zij waren Aaltenaren... Een tocht langs Stolpersteine en het verdwenen Joodse leven in Aalten’.

Openluchttheater ‘t Markelink

Barlo’s Belang heeft het Openluchttheater ’t Markelink herbouwd, met subsidie van provincie en gemeente. Op deze prachtige plek in het glooiende Barlose landschap kunnen opnieuw culturele activiteiten worden georganiseerd. Verder dient het theater als rustplek voor recreanten en toeristen. Een korte film over het theater is geplaatst op www.erfgoedaalten.nl onder Nationaal Landschap.

Restauraties

In Aalten wordt villa De Beukenhof gerestaureerd. Deze hoort bij de reeds gerestaureerde voormalige toomweverij Driessens aan de Hofstraat in Aalten. In Dinxperlo zijn op de hoek Anholtseweg-Industriestraat twee aangrenzende panden gerestaureerd, die behoorden tot het grotere bedrijfscomplex Tredfort. In Bredevoort krijgt St. Bernardus een nieuwe functie met horeca en verblijfsrecreatie. In 2018 heeft het historische boerderijcomplex De Welsker in De Heurne een nieuwe eigenaar gekregen, die het complex nieuw leven wil inblazen. Het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten heeft de Gelderse Pauwenveer
gewonnen. De prijs, bestaande uit €25.000 en een kunstwerk, werd toegekend door het Prins Bernhard Cultuurfonds Gelderland. Het Grenslandmuseum in Dinxperlo  heeft het monumentale pand aangekocht, waarin het museum gehuisvest is.

Boek Bezield Erfgoed

In samenwerking met de Oudheidkundige vereniging ADW, werkt Jos Wessels aan een boek met de titel ‘Bezield Erfgoed’. Het boek gaat in op ruim 500 straten en ongeveer 40 bruggen, geordend naar dorp of buurtschap. Ook de rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en karakteristieke objecten, komen in het boek aan de orde. Aan het boek wordt een programma gekoppeld met een digitaal lespakket door de Gaostok, presentaties in de buurtschappen en een expositie.

Gemeente Winterswijk

Lokale projecten in Winterswijk

Oprichting Erfgoedklusbrigade

Op 15 juni 2018 heeft gedeputeerde Bea Schouten officieel het startsein gegeven voor de Erfgoedklusbrigade. Dit is een groep enthousiaste vrijwillige klussers, die kleine erfgoedprojecten aanpakt. Denk hierbij aan kippenhokken, waterputten, bakhuisjes e.d.. Dit draagt bij aan het behoud van het erfgoed in het mooie Nationaal Landschap Winterswijk.

Aanwijzen beschermd dorpsgezicht Kern Winterswijk

De dorpskern van Winterswijk is in veel opzichten een bijzonder waardevol gebied. Rond de Jacobskerk is het oude dorpsbeeld prachtig bewaard gebleven, zowel in de structuur als in de bebouwing. Ook de ontwikkelingsgeschiedenis van het dorp is er nog uitstekend af te lezen. Om dit bijzondere dorpsbeeld te kunnen behouden, heeft de gemeente Winterswijk het gebied aangewezen als gemeentelijk beschermd dorpsgezicht. Het gaat daarbij niet alleen om individuele panden of fraaie voorgevels, maar bijvoorbeeld ook om het stratenpatroon en de samenhang in het bebouwingsbeeld.

Vondsten amateurarcheologen

Vrijwillige amateurarcheologen hebben jaren ons erfgoed in beeld gebracht, ook al voordat dit een wettelijke verplichting was. Zo heeft Jan Goorhuis meer dan 25 jaar de archeologievondsten van diverse bouwplaatsen in het historisch centrum zorgvuldig bewaard. Deze vondsten zijn nu verder geanalyseerd door archeologisch bureau RAAP.

Inventarisatie bijzondere panden in het buitengebied

Gemeenten zijn wettelijk verplicht om bij ruimtelijk beleid verantwoording af te leggen over de manier waarop zij omgaan met erfgoed. De gemeente Winterswijk is bezig met het opstellen van de omgevingsvisie
buitengebied. De elementen die ‘typisch Winterswijks’ zijn, zoals de historische erven met hun gebouwen, zijn geïnventariseerd en worden vertaald in de kwaliteitsatlas van de omgevingsvisie. Bij de inventarisatie is de samenwerking gezocht met de kenners van het gebied: Stichting WCL Winterswijk, Adviescommissie cultuurhistorie en de buurtschapsbelangenverenigingen. Een mooi voorbeeld van burgerparticipatie!

Monumenten weer in gebruik!

De uitdaging om leegstaande monumenten een nieuwe invulling te geven komt overal voor. Voorbeelden van nieuwe invullingen van leegstaande panden zijn het Keunenhuis en de Chinees aan de Markt. In de wijk Morgenzon vormen de twee voormalige kassagebouwtjes, als minimusea, en de poort een mooie herinnering aan het roemrijke verleden van WVC (Winterswijkse Voetbal Club).

Eerste pilotgemeente deelname erfgoedmonitor

Er zijn heel veel gegevens beschikbaar, maar hoe kunnen we deze inzetten bij het behoud van ons Erfgoed. De provincies en de RCE zijn gestart met een monumenten/erfgoedmonitor voor rijksmonumenten. Via een pilot van de provincie Gelderland kan de gemeente Winterswijk meedraaien om de gemeentelijke monumenten te monitoren via data. De resultaten van deze analyse zullen we inzetten bij het opstellen van nieuwe erfgoedbeleid in 2020.

Restauratie Jacobskerk(toren) samenwerking gemeente en PGW en 750 leerlingen!

De Jacobstoren in Winterswijk wordt in 2019 grondig gerestaureerd. Het plaatselijke bedrijf Slotboom Steenhouwers koppelt de restauratie aan een uitgebreid scholenproject. “In totaal 750 kinderen, basisscholieren en Vmbo’ers, gaan zelf de steigers op, mogen in stenen hakken en een bezoek brengen aan het bedrijf. Dit alles om jongeren te interesseren voor technische beroepen. Dat vinden wij waardevol”, zegt wethouder Wim Aalderink. Naast leerlingen van het Gerrit Komrij College, bezoeken ook scholieren van het Marianum en Schaersvoorde de Jacobskerk.

In de steigers

In 2018 zijn voorbereidingen getroffen voor de uitvoering van een aantal projecten in 2019 en 2020. Met de volgende projecten gaan we de komende periode samen aan de slag.

Een nieuwe tijd! Wederopbouw in de Achterhoek

De wederopbouw van Nederland, in de periode an 1940-1965, is van grote invloed geweest op onze omgeving zoals we die nu kennen. Na de bevrijding brak er een nieuwe spannende tijd aan, waarin er veel gebeurde in Nederland. Naast de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog was er een tekort aan materiaal en woningen, een enorme technologische vooruitgang en veel veranderingen voor het dagelijks leven, zoals de opkomst van de auto en de televisie. Om te laten zien hoe bijzonder deze periode eigenlijk is, gaat in 2019 het project ‘Een nieuwe tijd! Wederopbouw in de Achterhoek’ van start. Een project waarin de verhalen en de bijzondere tijdsgeest van deze periode centraal staan, maar waar ook een brug wordt geslagen naar de opgaven van nu. Veel gebouwen uit deze periode zijn bijvoorbeeld niet energiezuinig en staan aan de vooravond van een grootschalige modernisering en verduurzaming. Binnen het project wordt samengewerkt door 11 samenwerkende Achterhoekse gemeenten (inclusief Doesburg, Zutphen en Lochem), Provincie Gelderland, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Cultuur- en Erfgoedpact.

Historische interieurs

De gemeente Aalten, Oost Gelre en Winterswijk hebben goed in beeld welke monumenten en karakteristieke panden er in hun gemeenten staan. Waar we minder goed zicht op hebben is welke waardevolle interieurs en interieurensembles zich in onze gemeenten bevinden. Het project ‘Bewustwording en instandhouding historisch waardevolle interieurs in de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk’ moet hierin verandering brengen. Alle gebouwtypen en tijdsperiodes worden hiervoor onderzocht. Bijzondere aandacht is er voor de gebouwtypen die kenmerkend zijn voor de regio: woonhuizen, agrarisch erfgoed (waaronder scholtengoederen) en industrieel erfgoed (o.a. textielindustrie). Het project gaat van start in 2019 en wordt uitgevoerd door het Gelders Genootschap in samenwerking met de Radboud Universiteit Nijmegen. Ook provincie en het Rijk zijn betrokken bij het project.

Kernvisie

Veel kerkgemeenschappen hebben te maken met een teruglopend aantal leden. Naast de religieuze en sociale functie die de kerken hebben, zijn de kerkgebouwen van belang voor de identiteit van onze kernen. Veelal hebben de kerken een stedenbouwkundige, historische en architectonische aarde en een groot deel van hen is aangewezen als rijks- of gemeentelijk monument, dan wel als beeld bepalend pand. De kerken vormen een baken in het landschap. De gemeenten willen, samen met de religieuze en andere betrokken organisaties, komen tot een kerkenvisie. Deze visie kan bijdragen aan weloverwogen strategische keuzes, wanneer de gebouwen hun huidige functie verliezen. Begin 2019 worden gemeenten geïnformeerd over de regeling die bij de Rijksdienst in ontwikkeling is voor de toekomst van religieus erfgoed. Naast subsidie voor kerkenvisies wil het rijk ook inzetten op kennis, duurzaamheid, toegankelijkheid en draagvlak.

Digitaliseringsproject

Op 15 juni 2018 is de Stichting Digitalisering Achterhoek opgericht. Doel van de stichting is het digitaliseren van informatiedragers met historische informatie en wel zodanig dat het gedigitaliseerde materiaal doorzoekbaar en openbaar is. De stichting wil de huis-aan-huis bladen, die sinds het eind van de negentiende eeuw in de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk zijn verschenen digitaliseren. Samen met de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag / Metamorfoze wordt een pilot project uitgevoerd, om een aantal huis-aan-huisbladen te digitaliseren. Binnen de stichting werken de verschillende oudheidkundige verenigingen uit de drie gemeenten samen aan het digitaliseringsproject.

Samen vrijheid vieren

In 2020 is het 75 jaar geleden dat onze regio werd bevrijd. Het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt landelijk, provinciaal, regionaal en lokaal herdacht en gevierd. De VNG heeft gemeenten gevraagd om aandacht te schenken aan een aantal belangrijke momenten, in samenwerking met het Comité 4 en 5 mei. Van september 2019 tot en met mei 2020 herdenkt en viert Gelderland 75 jaar bevrijding, vrede en vrijheid, onder de titel ‘Gelderland Herdenkt’. Er is provinciale subsidie voor regionale programma’s, waaronder het programma van de Achterhoek. De drie gemeenten nemen deel aan het programma van de Achterhoek. Vanzelfsprekend is er daarnaast ook aandacht voor lokale activiteiten.

Erfgoed in het omgevingsplan

De Monumentenwet – die per 1 juli 2016 is vervallen – is een van de wetten die deels in de Omgevingswet opgaat. Het gaat om de aspecten uit de Monumentenwet die gerelateerd zijn aan onze leefomgeving. De  resterende onderdelen zijn in de Erfgoedwet ondergebracht. In de Omgevingswet worden onder meer de volgende zaken ondergebracht:

  • vergunning (archeologische) rijksmonumenten;
  • (aanwijzen) stads- en dorpsgezichten;
  • aanstellen van een monumentencommissie;
  • rekening houden met cultureel erfgoed bij een omgevingsplan;
  • het aanwijzen van provinciale en gemeentelijke monumenten.

Er wordt een brede definitie van cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving gehanteerd. Het gaat om gebouwde en aangelegde monumenten, archeologische monumenten, stads- en dorpsgezichten én cultuurlandschappen. Het integrale karakter van de Omgevingswet maakt dat cultureel erfgoed bij ruimtelijke ontwikkelingen al in een vroeg stadium betrokken wordt en dat maatwerk mogelijk wordt in de omgang met het erfgoed. In de omgevingsvisie staan de ontwikkelingen en ambities voor een grondgebied op lange termijn voor bouwwerken, infrastructuur, cultureel erfgoed, bodem, lucht, natuur en andere aspecten van de fysieke leefomgeving. Het omgevingsplan komt in de plaats van het huidige bestemmingsplan en de gemeentelijke verordeningen die over de fysieke leefomgeving gaan. Het aanwijzen van gemeentelijke monumenten gebeurt bijvoorbeeld straks ook op grond van het omgevingsplan. Het verankeren van het erfgoed in de gemeentelijke omgevingsvisie en het omgevingsplan is een belangrijk speerpunt in de komende periode voor de drie gemeenten.

Conclusie

Na twee jaar van intensieve samenwerking, is het tijd om een aantal conclusies te trekken. De samenwerking in de afgelopen periode heeft tot veel nieuwe initiatieven geleid. Er is gebruik gemaakt van elkaars netwerk, kennis en ervaring. Door projecten samen uit te voeren, kregen deze een bovenlokaal karakter en groter belang, waardoor er gebruik gemaakt kon worden van provinciale en landelijke subsidies en regelingen. Met de beschikbare financiële middelen kon hierdoor meer worden bereikt.

Ook voor externe partijen is het interessant gebleken om met drie samenwerkende gemeenten in zee te gaan. De samenwerkende gemeenten werden bijvoorbeeld als klankbord gebruikt door organisaties, om hun beleidsvoornemens te bespreken en om te horen welke wensen en behoeften er bij de gemeenten leven.

Een groot deel van de werkzaamheden kon verdeeld worden tussen de drie gemeenten, waardoor de beschikbare uren efficiënter konden worden ingezet. Het wiel hoefde maar één keer uitgevonden te worden in plaats van drie keer. Verder heeft er op verschillende momenten onderlinge ambtelijke vervanging
plaatsgevonden bij overleg.

Belangrijke voorwaarden voor een goede samenwerking zijn onderlinge communicatie, vertrouwen en het vermogen om elkaar iets gunnen. Hieraan is in de afgelopen periode nadrukkelijk aandacht besteed en in geïnvesteerd. Ook voldoende ruimte voor kleinschalige en lokale initiatieven is van groot belang om juist op andere terreinen bovenlokaal samen te kunnen werken. Geconcludeerd mag worden dat de samenwerking in de afgelopen periode inderdaad tot meer daadkracht heeft geleid, zoals de doelstelling was bij vaststelling van het erfgoedbeleid. Wij zetten onze samenwerking in de komende jaren dan ook vol enthousiasme voort, gesteund door betrokken partijen in onze gemeenten.

 

Uitgelicht