Een Stolperstein is klein, maar het verhaal erachter is groot
In oktober 1942 is Thea Windmuller 21 jaar. Ze is ondergedoken om aan de Duitse bezetter te ontkomen, maar snakt naar haar verkering Wolfgang. Ze weet hem in Amsterdam op te zoeken. De hereniging duurt slechts zeven dagen. Met 5 andere onderduikers wordt ze aangehouden, op transport gezet en in Auschwitz vermoord. Voor de woning Jonenstraat 1 in Winterswijk, waar Thea opgroeide, herinnert een Stolperstein aan haar leven.
In de Jonenstraat zijn zondag 8 november 2026 nog 4 steentjes gelegd, ook voor Thea’s ouders, zus en zwager. De familie Windmuller had op dat adres een winkel voor dames- en herenkleding met kleermakerij. In totaal zijn er zondag 28 struikelstenen gelegd – 28 verwijzingen naar Joodse Winterswijkers die in de Tweede Wereldoorlog werden vermoord in Duitse vernietigingskampen.
'Achter iedere naam schuilt een mensenleven', vertelde burgemeester Baukje Dijkstra zondagochtend. 'De kleine stenen met een messing plaatje dragen de namen van de mensen die hier ooit woonden. Ze brengen hun naam terug naar de plek waar hun leven zich afspeelde. Een Stolperstein is klein. Maar het verhaal erachter is groot.'
Het leggen van de Stolpersteine gebeurt op initiatief van de gemeenteraad van Winterswijk. In totaal worden er meer dan 200 herinneringsstenen gelegd. De eerste legging was in november 2023. In totaal zijn er nu 154 stenen geplaatst.
De bijeenkomst startte in de synagoge aan de Spoorstraat, met onder meer familieleden van slachtoffers, kinderen van mensen die onderduikers een veilige plek hebben geboden en huidige bewoners van de huizen waar de Stolpersteine worden gelegd. De synagoge was ooit het kloppend hart van de Joodse gemeente van Winterswijk. Mirjam Schwarz: 'Hier kwam de gemeenschap wekelijks en op de Joodse feestdagen voor de diensten. Hier werden huwelijken gesloten en bar mitswa’s gevierd. Vandaag is deze synagoge een plaats waar wij de herinnering aan die gemeenschap levend houden.'
Stolpersteine zijn een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Ze vormen een over heel Europa verspreid monument voor de slachtoffers van het nationaalsocialisme, mensen die door de nazi’s verdreven, gedeporteerd, vermoord of tot zelfdoding gedreven zijn. De struikelstenen herinneren aan Joden, Sinti en Roma, politieke gevangenen, homoseksuelen, Jehova’s getuigen en slachtoffers van gedwongen euthanasie. De stenen zijn van beton met een messing plaatje, waarin de naam, geboortedatum, deportatiedatum, plaats en datum van het overlijden van de herdachte mens zijn geslagen.