Feiten over de kleiput

Wat was de aanleiding voor dit project?

Het Platform Natuur en Landschap constateerde in 2010 dat er sprake was van relatief weinig natuurwaarden in de kleiput.  Zij hebben de gemeente verzocht of het mogelijk is daar meer natuur te ontwikkelen. De gemeente heeft vervolgens onderzoeken laten uitvoeren  om de huidige natuurwaarden van de kleiput vast te leggen en de te behalen natuurwinst in beeld te brengen. Uit deze onderzoeken blijkt dat de huidige natuurwaarden van de kleiput laag zijn door de diepte van de waterplas, de steile oevers en de matige waterkwaliteit.

Wat was het doel van project?

Het doel van dit project was tweeledig:

• Het versterken van de natuurwaarden van de kleiput. Uit onderzoek bleek dat een natuurwinst te behalen viel door het minder diep maken van de waterplas en het aanbrengen van glooiende oevers. Bij een ondiepe plas met natuurlijke oevers neemt de biodiversiteit toe, doordat er meer watervegetatie en meer macrofauna ontstaat en er meer voorplantingsmogelijkheden voor amfibieën en libellen ontstaan. Het verondiepen van de kleiput is alleen toegestaan als dat leidt tot voldoende natuurwinst. Dit is ter beoordeling aan Waterschap Rijn en IJssel.
• Het gebied rondom de kleiput aantrekkelijker maken voor de inwoners en bezoekers van Winterswijk.

Hoe werd de kleiput ondieper gemaakt?

Voor het ondieper maken van de kleiput werd gebruik gemaakt van overtollige grond die voor een deel al is opgeslagen in het gronddepot van de gemeente. Het ging bijvoorbeeld om grond die is vrijgekomen bij de aanleg van riolering.

Welke grond werd gebruikt voor de kleiput?

Voor het verondiepen van de kleiput werd schone grond en licht verontreinigde grond gebruikt. Sterk verontreinigde grond mag niet worden toegepast. Alle grond moet vooraf gekeurd (bemonsterd en geanalyseerd) worden. Het keuringsresultaat wordt door Waterschap Rijn en IJssel getoetst voordat de grond mag worden gebruikt.

Licht verontreinigde grond mag alleen worden toegepast als het afkomstig is uit het werkgebied van Waterschap Rijn en IJssel. In de praktijk was -vanwege de transportkosten - alle toe te passen grond afkomstig uit Winterswijk of directe omgeving.

Hoe werden het ondieper maken van de kleiput en de gebiedsontwikkeling gefinancierd?

Normaal gesproken voert de gemeente overtollige grond af. Voor het transport en de verwerking van de grond moet worden betaald. Door de overtollige grond te gebruiken voor het ondieper maken van de kleiput konden kosten worden bespaard. Die besparingen werden ingezet voor de natuurontwikkeling in de kleiput en voor gebiedsontwikkeling rondom de kleiput. Daarnaast ontvingen we een vergoeding door de acceptatie van grond van derden.

Zijn er negatieve effecten van de herinrichting te verwachten?

Voor de herinrichting heeft de gemeente een inrichtingsplan gemaakt, dat getoetst wordt door Waterschap Rijn en IJssel. In dit inrichtingsplan wordt uitgebreid ingegaan op onder andere de huidige situatie, het eindbeeld, het milieu hygiënische toetsingskader, de uitvoeringsaspecten en monitoringsverplichtingen. Tijdelijke overlast als gevolg van de uitvoering van de werkzaamheden is onvermijdelijk.

Waarom is vroegtijdig gestopt met de verondieping?

Bij aanvang van de werkzaamheden in oktober 2019 zijn partijen grond ingebracht die ten onrechte niet beoordeeld waren op PFAS of waarbij de destijds geldende PFAS-normen voor toepassing waren overschreden. Van deze overtredingen heeft de Actiegroep Behoud Kleiput melding gemaakt bij het Waterschap Rijn en IJssel en de Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT). De ILT bevestigde de overtredingen. Vervolgens ontving de gemeente op 6 december 2019 van het WRIJ een waarschuwingsbrief. Het waterschap verplichtte de gemeente een vooronderzoek te doen. In afwachting van het vooronderzoek werd de verondieping tijdelijk stilgelegd. Uiteindelijk besloot het college om een second-opinion uit te voeren op het oorspronkelijke herinrichtingsplan. Conclusie was dat de plas veel minder diep was dan altijd was aangenomen, wat invloed had op de hoeveelheid toe te passen grond. De plas voldeed daarnaast niet aan de voorwaarden voor het goed ecologisch functioneren van de plas. Mede door de ontstane onrust besloot het college in december 2020 de verondieping van de kleiput volgens het oorspronkelijke herinrichtingsplan definitief te beëindigen.

Wat zijn de gevolgen van het vroegtijdig stoppen van de verondieping van de kleiput voor de gebiedsvisie Molenveld?

Het college moet op zoek naar andere middelen voor de toekomstige maatregelen in dit gebied. Nu overtollige grond van projecten niet meer afgezet wordt in de kleiput, moet de gemeente extra investeren in de afvoer van die gronden. Daarmee valt de oorspronkelijke dekking voor de uitvoering van de volledige gebiedsvisie Molenveld weg. De verwachte opbrengsten van de herinrichting zijn lager, omdat het project kleiput eerder stopt.

Welke partijen zijn betrokken bij de klankbordgroep kleiput?

• Actiegroep Behoud Kleiput (ABK)
• De omgeving
• Waterschap Rijn en IJssel
• Onderzoeksbureau (TAUW)
• De Gemeente Winterswijk

Wat is het toekomstbeeld voor de kleiput volgens het inrichtingsvoorstel van januari 2026?

Een deel van de toegepaste grond wordt verwijderd uit de kleiput. Aan de zuidkant van de kleiput wordt een natuurvriendelijke oever gecreëerd met de grond die in de kleiput is toegepast. Daarnaast wordt deze natuurvriendelijke oever afgedekt met een laag schone grond.

Waarom staat er een hek om de kleiput?

Om te voorkomen dat er illegaal grond in de kleiput terecht komt en om bijvoorbeeld vissen te voorkomen, is er een hek geplaatst. Dit hek blijft staan tot dat de herinrichting is afgerond of wordt zoveel eerder verwijderd als de verondieping is afgerond.

Wat gebeurt er met de Japanse duizendknoop op het terrein?

Op dit moment groeit er Japanse duizendknoop op enkele plekken rond de kleiput. Van de Japanse duizendknoop is in 2018 een nulsituatie vastgelegd. Er zijn verschillende methoden om de Japanse duizendknoop te voorkomen en te bestrijden.

Is sportvissen in de kleiput toegestaan?

Nee, het college van burgemeester en wethouders heeft in april 2019 het besluit genomen de kleiput aan de Driemarkweg niet open te stellen voor visactiviteiten, ook niet in de toekomst. De reden hiervoor is dat het niet past binnen de doelstelling behoud en versterking van de natuurwaarden op deze plek; rust en ruimte zijn hierbij essentieel. Recreatieve mogelijkheden zijn om die reden niet opgenomen in het plan. Daarnaast is het door de ontwikkeling van een brede rietzone (30-50 meter) met een variabele waterdiepte fysiek niet mogelijk om vanaf de Driemarkweg zonder voorzieningen bij het open water te komen. Het realiseren van voorzieningen zoals een steiger, vlonderpad of een dijkje zijn gezien de beoogde rust niet wenselijk. Het toestaan van een enkele voorziening aan het water is bovendien niet wenselijk, gezien de moeilijke handhaafbaarheid van beperkte visactiviteiten.

Wanneer worden de werkzaamheden afgerond?

We streven ernaar om de werkzaamheden eind 2026 af te ronden.